Soru-Cevap

Cevap

Bakanlık onaylı takviye edici gıdaların güncel listesi, Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nde (ggbs.tarim.gov.tr) "Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi" bölümünde yayımlanıyor; ürün adı, firma bilgisi ve onay durumu burada görülebiliyor. Onay ürün bazlıdır: bir firmanın bir ürünü onaylı diye diğer ürünleri de onaylı sayılmaz, her ürünün listede ayrıca yer alması gerekir. Listede olmayan ürün onaylı kabul edilmez; böyle bir ürünle karşılaşırsanız Güvenilir Gıda mobil uygulaması veya ALO 174 Gıda Hattı üzerinden bildirebilirsiniz.

Cevap

Takviye edici gıdalar ilaç değildir ve ilaç amacıyla kullanılamaz. Bunlar, normal beslenmeyi desteklemek üzere vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin ya da besleyici veya fizyolojik etkisi bulunan bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddelerin kapsül, tablet, pastil, toz paket, sıvı ampul veya damlalıklı şişe gibi formlarda hazırlanmış, günlük alım dozu belirlenmiş ürünleridir. Mevzuat, etiketlerinde "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ifadesinin yer almasını zorunlu kılar. Dolayısıyla bir ürünün virüslere karşı etkili olduğu iddiasıyla takviye edici gıda olarak sunulması mevzuata aykırıdır.

Cevap

Hayır. Tarım ve Orman Bakanlığı; takviye edici gıdalar dâhil hiçbir gıdaya kilo verdirici, kilo aldırıcı, boy uzatıcı, cinsel performansı artırıcı, sigara bıraktırıcı, hastalıkları iyileştirici, hücre yenileyici, zekâ artırıcı veya bağışıklığı artırıcı etkiye sahip olduğu iddiasıyla onay vermemektedir. Gıda etiketlerinde yer alabilecek sağlık beyanları ise Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) yetkisindedir. Bu tür iddialarla pazarlanan ürünler mevzuata aykırı biçimde tanıtılmış olur; takviye edici gıda olarak değerlendirilmez ve tüketici açısından sağlık riski oluşturabilir.

Cevap

Takviye edici gıdalar, normal beslenmeyi desteklemek amacıyla kullanılan ürünlerdir. İçeriklerinde vitamin, mineral, protein, lif, yağ asidi ve amino asit gibi besin öğelerinin yanı sıra bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddelerin, biyoaktif bileşenlerin ve benzeri maddelerin konsantre veya ekstrakt hâlleri bulunabilir. Tek başına veya karışım hâlinde hazırlanabilir; kapsül, tablet, pastil, toz, sıvı ampul ya da damlalıklı şişe gibi farklı formlarda sunulur ve günlük alım dozu belirlenmiş ürünlerdir. Türkiye'de takviye edici gıdalar 5996 sayılı Kanun kapsamında gıda olarak değerlendirilir; mevzuata uygun şekilde üretilir ve denetlenir. Yani takviye edici gıda bir ilaç değildir ve hastalıkların tedavisi amacıyla kullanılmaz.

Cevap

Helal belgelendirme, bir ürünün veya hizmetin helal kurallarına uygunluğunu değerlendirip belge veren kuruluşların yaptığı iştir. Helal akreditasyon ise bir üst basamağa bakar: Helal Akreditasyon Kurumu (HAK), helal uygunluk değerlendirmesi yapan bu kuruluşları ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik ölçütlere göre değerlendirir, yeterliğini onaylar, düzenli aralıklarla denetler ve izler. Kısacası belge ürüne, akreditasyon ise belgeyi veren kuruluşa ilişkindir. Bu ikili yapı sayesinde elinizdeki helal belgesinin arkasında denetlenen bir kuruluş bulunup bulunmadığını sorgulayabilirsiniz. Buradaki bilgi idari bir çerçeveyi anlatır; herhangi bir ürün hakkında dinî hüküm içermez.

Cevap

Türkiye'de helal akreditasyon hizmeti sunma yetkisi Helal Akreditasyon Kurumu'na (HAK) aittir; Kurum bu alanda yetkili tek kurum olarak kurulmuştur. Hukuki dayanağı 7060 sayılı Helal Akreditasyon Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'dur; bu Kanunun bazı maddeleri 4 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7408 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. HAK, Türkiye'de ve yurt dışında yerleşik helal uygunluk değerlendirme kuruluşlarına akreditasyon hizmeti verir ve bu alandaki ölçütleri belirleyip uygular. Ayrıca uluslararası ve bölgesel akreditasyon birlikleri nezdinde Türkiye'yi temsil eder ve karşılıklı tanıma anlaşmalarını imzalar.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu, akredite ettiği helal uygunluk değerlendirme kuruluşlarının güncel listesini kendi internet sitesinde yayımlar. Listede kuruluşun adı, faaliyet merkezi, akreditasyon numarası ve durumu ile akreditasyonun veriliş ve sona erme tarihleri yer alır; kapsam bilgisine de ayrıca bakılabilir. Akreditasyon durumu aktif, askıda veya iptal edilmiş olabildiği için, belgede yazan kuruluşun adını bu listeden kontrol etmek en pratik yoldur. Bu kontrol yalnızca kuruluşun akreditasyonuna ilişkindir; ürünün kendi belgesinin kapsamı ve geçerlilik süresi ayrıca belgeden okunmalıdır.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu'nun kurumsal açıklamasına göre helal kavramı günümüzde yalnızca gıda ürünleriyle sınırlı değildir. Finans, tekstil, eczacılık ürünleri, kozmetik, lojistik ve turizm gibi geniş bir sektör yelpazesinde helal belgelendirme talebi bulunmaktadır. Kurum ayrıca helal kavramının, ürünün üretiminden tüketiciye ulaşmasına kadar her aşamada sağlıklı, hijyenik ve kaliteli olma özelliklerini de içerdiğini vurgular. Bu nedenle helal değerlendirmesi tek bir bileşene değil, tedarik zincirinin bütününe bakan bir süreçtir.

Cevap

SMIIC, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çatısı altında yer alan İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü'dür. Helal belgelendirmede ülkeler arasında ortak ve uyumlu bir dil kurulamaması, farklı standart ve belgelendirme sistemlerinin uluslararası ticarette teknik engele dönüşmesine yol açabilmektedir. Helal Akreditasyon Kurumu, İİT üyesi ülkelerin katkısıyla hazırlanan OIC/SMIIC standartlarının etkinleşmesini ve uyumlu bir akreditasyon sisteminin kurulmasını bu engellerin azaltılmasında kilit görmektedir. Kurumun akreditasyon süreçleri de bu standartlar ekseninde yürütülür.

Cevap

Helal Akreditasyon Markası, Helal Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş bir helal uygunluk değerlendirme kuruluşunun düzenlediği raporlarda ve helal belgelerinde kullandığı işarettir. Akredite kuruluşlar bu markayı basılı ve görsel belgelerde, tanıtım ve reklam materyallerinde de kullanma hakkına sahiptir. Markaya yazılı veya görsel atıf yapılırken uyulması zorunlu kurallar, Kurumun yayımladığı logo kullanım ve izlenebilirlik rehberinde tanımlanmıştır. Kurallara uyulmaması hâlinde Kurum düzeltici faaliyet talep edebilir, akreditasyonu askıya alabilir veya geri çekebilir, uygun olmayan iş ve işlemleri kamuoyuna duyurabilir.

Cevap

Ticaret Bakanlığı, helal iddiası taşıyan ithal ürünlerin denetimlerini Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden dijital ortama taşımıştır. Denetimlerin yasal ve idari çerçevesini belirleyen Helal Uygunluk Belgeli Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/35) Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Helal Akreditasyon Kurumu'nun 25 Haziran 2026 tarihli duyurusuna göre yeni mevzuat üç ay sonra yürürlüğe girecek ve ürünün Kurum tarafından akredite edilmiş bir kuruluşça belgelendirilip belgelendirilmediği TAREKS üzerinden kontrol edilecektir. Bu şart Tebliğ ekindeki listeyle sınırlı değildir; ithal edilerek piyasaya arz edilen ve üzerinde helallik iddiası bulunan tüm ürünler için geçerlidir.

Cevap

Hayır. Helal Akreditasyon Kurumu (HAK) helal belgesi düzenlemez; belgelendirme Kurumun görev ve yetki alanı içinde değildir. Helal belgeleri, uygunluk değerlendirme kuruluşları (günlük dilde belgelendirme kuruluşları) tarafından düzenlenir. HAK'ın rolü bu kuruluşların faaliyetlerini denetleyip izledikten sonra onları akredite etmek, yani belge verebilecek teknik yeterliğe sahip olduklarını onaylamaktır. Bu nedenle bir ürün ya da işletme için helal belgesi almak isteyen taraf HAK'a değil bir belgelendirme kuruluşuna başvurur; HAK'tan akreditasyon almış kuruluşların güncel listesi ise Kurumun internet sitesinde yayımlanır.

Cevap

Kurum bunu kendi açıklamasında net biçimde reddediyor: HAK bir fetva makamı değildir ve neyin helal olup olmadığına karar vermez. Kurumun işi, ilgili standartlara göre faaliyet gösterip helal belgesi düzenleyen kuruluşları yine ilgili standartlara göre akredite etmek; yani belge verebilmeleri için gereken izinleri vermek ve onları denetlemektir. Amaç, uluslararası alanda tanınan ve tüketici nezdinde farkındalığı yüksek bir belgelendirme yapısının kurulmasına katkı sunmaktır. Dolayısıyla akreditasyon idari ve teknik bir çerçevedir; bir ürün hakkında dinî hüküm içermez. Bir ürünün helal uygunluğu, belgeyi hangi kuruluşun hangi standarda göre verdiğine bakılarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu'nun açıklamasına göre böyle bir sonuç çıkarılmamalıdır. Helal, İslam fıkhında yasaklanmamış, izin verilen ve kurallara uygun olan anlamına gelir; bu tanım ürünün sağlık ve temizlik ölçütlerine uygunluğunu (tayyib) da içerir. HAK tarafından akredite edilmiş kuruluşların yaptığı belgelendirme, İslami kurallara uygunluğun yanı sıra uluslararası alanda kabul gören gıda güvenilirliği ve hijyen standartlarının gerekliliklerini de kapsar. Buna karşılık belgesi bulunmayan bir ürün için söylenebilecek tek şey onun belgelendirilmemiş olduğudur; bu, ürünün helal olmadığı anlamına gelmez. Emin olamadığınız durumlarda bileşen listesini okumak ve gerekirse üreticiye sormak, belge yokluğundan hüküm çıkarmaktan daha doğru bir yaklaşımdır.

Cevap

HAK'tan helal akreditasyon talep eden kuruluşların değerlendirme, denetim, onay ve izleme süreçleri OIC/SMIIC standartları ile bu standartlarda atıfta bulunulan ISO standartları ekseninde yürütülür. Bu standartlar, İslam İşbirliği Teşkilatı'na bağlı olarak çalışan İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü tarafından hazırlanır ve helal alanında hazırlanan metinlerde çoğu zaman ISO standartlarına atıf yapılır. Bunlara ek olarak HAK'ın kendi yayımladığı uygulama dokümanları vardır; kuruluşların standartların yanında bu dokümanlarda tanımlanan gereklilikleri de karşılaması beklenir. Başvuru, denetim planlama ve marka kullanımı gibi konularda uyulacak usul ve esaslar bu dokümanlarda tanımlanmıştır. Böylece farklı kuruluşların belgelendirme uygulamaları ortak bir teknik zemine oturmuş olur.

Cevap

HAK'ın hâlihazırda üç farklı helal akreditasyon programı bulunuyor. Bu kapsamda ürün ve hizmetleri helal olarak belgelendiren kuruluşlar, helal alanında tetkikçi veya uzman gibi rollerle görev yapacak kişileri belgelendiren kuruluşlar ve helal uygunluk alanında deney yapan laboratuvarlar Kuruma başvurabilir. Kurumun program sayfasında ayrıca helal uygunluk amaçlı yeterlilik testi sağlayıcılarına ilişkin bir başlık da yer alır. Her program için esas alınan OIC/SMIIC standardı ve uyulması zorunlu HAK uygulama dokümanları ayrı ayrı belirlenmiştir. Programların hukuki çerçevesi, 16 Ekim 2019 tarihli ve 30920 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Helal Uygunluk Değerlendirme Kuruluşlarının Akreditasyonu Hakkında Yönetmelik ile çizilmiştir.

Cevap

Evet. Akreditasyon başvurusunda bulunan bir kuruluş önce belge ve bilgi doğrulamasından, ardından ofis denetimi ile tanık denetiminden oluşan saha denetiminden geçer. Akreditasyon sertifikası almaya hak kazanan kuruluş bu aşamada bırakılmaz; yılda en az bir kez olmak üzere düzenli gözetim denetimlerine tabi tutulur. Sürecin kural ve prosedürleri, 16 Ekim 2019 tarihli ve 30920 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Helal Uygunluk Değerlendirme Kuruluşlarının Akreditasyonu Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir; başvuru kılavuzları ve rehberler HAK'ın internet sitesinde yayımlanır. Denetim sürekli olduğu için bir kuruluşun akreditasyon durumu zaman içinde değişebilir; elinizdeki belgede adı geçen kuruluşu Kurumun güncel listesinden kontrol etmekte yarar vardır.