Soru-Cevap

Cevap

Bakanlık'a göre küflü kısmı kesip atmak, kalan bölümün güvenli olduğu anlamına gelmez. Özellikle su oranı yüksek gıdalarda küf, gözle görülmeyen biçimde iç kısımlara ilerleyebilir ve bazı türler ısıya dayanıklı toksinler (mikotoksinler) üretebilir. Bu nedenle Bakanlık; yoğurt, reçel, salça, ekmek gibi ürünlerde küflenme görüldüğünde ürünün tamamının tüketilmeyip imha edilmesini öneriyor.

Cevap

Bakanlık'a göre açıkta satılan sütler; kaynağı, sağım ve saklama koşulları düzenli denetlenmediği için mikrobiyal bulaşma ve antibiyotik kalıntısı riski taşır ve evde kaynatmak bu riskleri tamamen ortadan kaldırmaz. Ambalajlı sütler ise analizlerden ve pastörizasyon/UHT gibi ısıl işlemlerden geçirildiği için daha güvenilir bulunuyor. Bakanlık, güvenilirliğin ürünün doğal olmasından değil kontrol ve işleme süreçlerinden kaynaklandığını vurguluyor.

Cevap

Bakanlık'a göre glüten, sağlıklı bireylerin büyük çoğunluğu için zararlı değildir. Yalnızca çölyak hastaları (yaşam boyu tamamen kaçınmalı) ve glüten intoleransı olanlar için sınırlandırılması gerekir; bu durum hekim değerlendirmesiyle belirlenmelidir. Bakanlık, tanı konmamış sağlıklı bireylerde glütensiz beslenmenin ek bir sağlık avantajı sağladığına dair bilimsel kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Cevap

Bakanlık'a göre gıda katkı maddeleri, bir gıdada kullanılmadan önce bağımsız bilim insanlarından oluşan Bilimsel Komisyon tarafından ayrıntılı güvenlik değerlendirmesinden geçiriliyor ve yalnızca belirli gıdalarda belirli koşullarla onaylanıyor. Kullanımları risk esaslı denetimlerle düzenli olarak kontrol ediliyor. Bakanlık, güvenli kullanımın dengeli ve çeşitli beslenmeyle desteklendiğini vurguluyor.

Cevap

Bakanlık'a göre yumurtalar, hemen kullanılmayacaksa yıkanmamalıdır. Kabuğun üzerinde yumurtayı koruyan doğal bir tabaka bulunur; yıkama bu tabakayı zedeleyerek mikroorganizmaların gözeneklerden içeri geçme ve bozulma riskini artırabilir. Bakanlık, yumurtaların kendi ambalajında buzdolabında saklanmasını, çok kirliyse ancak kullanım öncesinde kısa ve nazik şekilde temizlenmesini öneriyor.

Cevap

Bakanlık'a göre bu iki tarih farklıdır. Son Tüketim Tarihi (STT) et, süt, balık gibi çabuk bozulan ürünlerde kullanılır; geçtiğinde ürün güvenilir sayılmaz, tüketilmemeli ve satışı yasaktır. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise makarna, bisküvi, konserve gibi ürünlerde tat ve gevreklik gibi kalite süresini gösterir; uygun saklanmış ve ambalajı bozulmamış bir üründe TETT'nin geçmesi mutlaka bozulma anlamına gelmez. Bakanlık, bu ayrımın bilinmesinin gıda israfını da azalttığını belirtiyor.

Cevap

Bakanlık'a göre balkon veya pencere önü gibi dış alanlar buzdolabı yerine geçmez. Bu alanlarda sıcaklık gün içinde sabit kalmaz; güneş, rüzgâr ve gece-gündüz farkları donma-çözülme döngüsüne yol açarak et, süt ve pişmiş yemek gibi kolay bozulan gıdalarda bozulma ve mikrobiyolojik riski artırabilir. Bakanlık, gıdaların 0-4°C'de çalışan buzdolabında, uzun süreli saklananların ise -18°C ve altındaki derin dondurucuda saklanmasını öneriyor.

Cevap

Bakanlık'a göre ışınlama, gıdanın belirli dozda iyonlaştırıcı ışınlara tabi tutulması işlemidir ve gıdayı radyoaktif hâle getirmez. Patojen ve bozulmaya yol açan mikroorganizmaların azaltılması, çimlenmenin önlenmesi ve zararlıların uzaklaştırılması için kullanılır; ancak iyi üretim ve hijyen uygulamalarının yerine geçmeyen tamamlayıcı bir teknolojidir. Bakanlık, genel olarak 10 kGy ve altındaki dozun güvenli kabul edildiğini ve Türkiye'de ışınlanmış ürünlerde Radura sembolü ile ışınlanmıştır ibaresinin zorunlu olduğunu belirtiyor.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre mantarlardaki zehirli bileşiklerin büyük çoğunluğu ısıya dayanıklıdır; pişirme, kaynatma veya kurutma mantarın zehirliliğini ortadan kaldırmaz. Bu nedenle doğadan toplanan mantarlar, yenilebilir olduğundan kesin olarak emin olunmadıkça hiçbir şekilde tüketilmemelidir.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre mevzuat, yoğurda koruyucu katkı maddesi eklenmesine zaten izin vermiyor. Uzun raf ömrünün gerçek nedenleri ısıl işlem, laktik asit bakterilerinin ortamın pH'ını düşürerek sağladığı doğal koruma, kontrollü fermantasyon, soğuk zincir ve gelişmiş ambalajlama teknolojileri. Ev yoğurdunun daha çabuk bozulması, bu koşulların evde aynı düzeyde kontrol edilememesinden kaynaklanıyor.

Cevap

Doğru yöntemle hazırlanırsa güvenlidir; ancak Bakanlık'a göre görünüşün normal olması tek başına güvence değildir. Yetersiz ısıl işlem, uygun olmayan tarif veya hijyen eksikliğinde Clostridium botulinum bakterisi çoğalıp botulizm toksini oluşturabilir; bu toksin renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Konserveyi açmadan önce kapakta şişme, sızıntı veya deformasyon; açınca kötü koku, küflenme, bulanıklık ya da renk değişimi olup olmadığı kontrol edilmeli, bunlardan biri varsa ürün kesinlikle tüketilmemelidir. Güvenli hazırlık için güvenilir tariflere uyulmalı, sağlam kavanozlar seçilmeli ve her seferinde yeni kapak kullanılmalıdır.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre çiğ tavukta bulunabilen Salmonella ve Campylobacter gibi bakteriler; doğrudan temasla veya kesme tahtası, bıçak, maşa ve tabak gibi ekipmanlar aracılığıyla pişirilmeden tüketilen gıdalara geçebilir (çapraz bulaşma). Bu nedenle çiğ tavukla temas eden ve pişirilmeyecek gıdalar tüketilmemelidir. Korunmak için: çiğ tavukta kullanılan ekipmanı yıkamadan başka gıdada kullanmayın, tavuğa dokunduktan sonra ellerinizi sabunla yıkayın, çiğ tavuğun durduğu tabağa pişmiş veya tüketime hazır gıda koymayın.

Cevap

Bakanlık bu ürünlere karşı uyarıyor. Orman gülü (Rhododendron) türleri doğal olarak grayanotoksin adlı maddeleri içerebilir; ağız yoluyla alındığında baş dönmesi, bulantı, terleme, tansiyon düşüklüğü ve kalp atımında yavaşlama gibi etkilere yol açabilir. Bakanlığın "Gıda Olarak Kullanılabilecek Bitkiler Listesi"nde Rhododendron türleri yer almaz. Bir bitkinin doğada yetişmesi veya yöresel olarak biliniyor olması, gıda olarak güvenle kullanılabileceği anlamına gelmez.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre bu beyan yanıltıcı biçimde kullanılabiliyordu; bu yüzden ilgili kılavuz güncellendi. Kurala göre sakaroz, glukoz, fruktoz, pekmez, bal, melas, çeşitli şuruplar veya meyve suyu konsantresi içeren ürünlerde "şeker ilavesiz" beyanı kullanılamaz. Beyanı taşıyan ürünlerin etiketinde ayrıca büyük harflerle "DOĞAL OLARAK ŞEKER İÇERİR" ifadesinin de yer alması zorunludur. 1 Şubat 2026'dan itibaren kurala uymayan etiketli ürünlerin piyasada bulunmasına izin verilmiyor. Özetle "şeker ilavesiz" ürün doğal şeker içerebilir; şekersiz demek değildir.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre ikisinin de temel bileşeni aynıdır: sakkaroz. Esmer şeker, beyaz şekere şeker kamışı melası eklenmesiyle elde edilir; melas renk ve hafif bir aroma katar ama enerji içeriğini veya vücuttaki etkisini anlamlı ölçüde değiştirmez. Her ikisi de serbest şekerler grubundadır; Dünya Sağlık Örgütü serbest şeker tüketiminin günlük enerjinin %10'unun altında tutulmasını önerir. Önemli olan şekerin türü değil, miktarının sınırlandırılmasıdır.

Cevap

Bakanlık'a göre risklidir. Bu peynirler genellikle çiğ sütten yapılır, pastörize edilmez ve hijyenik koşullarda üretilip üretilmedikleri bilinmez. Peynirin yapıldığı süt, başta Brucella olmak üzere hastalık etmeni taşıyan hayvanlardan elde edilmişse bu bakteriler peynire geçebilir. Kontrolsüz sütten, ısıl işlem uygulanmadan yapılan ve kaynağı belirsiz peynirlerin tüketilmemesi önerilir.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre "balıkla yoğurt birlikte yenmez" algısının bilimsel bir temeli yoktur. Asıl risk bayat balıktır: uygun şekilde soğutulup saklanmayan balıkta histamin maddesi artar ve kızarıklık, kaşıntı, baş ağrısı, mide-bağırsak şikâyetleri gibi belirtilerle seyreden histamin zehirlenmesine yol açabilir. Yoğurt da doğal olarak az miktarda histamin içerebildiğinden bayat balıkla birlikte belirtiler belirginleşebilir; ancak sorumlu yoğurt değil, tazeliğini yitirmiş balıktır. Taze, uygun koşullarda saklanmış ve iyi pişirilmiş balık, taze yoğurtla güvenle tüketilebilir.

Cevap

Hayır; Bakanlık'a göre tam tersine sütü mikrobiyolojik açıdan güvenilir hâle getirir. Pastörizasyon ve UHT, hastalık yapıcı mikroorganizmaları etkisiz kılan kontrollü ısıl işlemlerdir; bu sırada sütün proteini, kalsiyumu ve diğer temel besin öğeleri büyük ölçüde korunur. Homojenizasyon ise yalnızca süt yağının eşit dağılmasını sağlayan fiziksel bir işlemdir, besin değerini olumsuz etkilemez. Pastörize ve UHT sütler, çiğ süte kıyasla daha güvenlidir.

Cevap

Türkiye'de tavuklarda antibiyotik, yalnızca hasta hayvanların tedavisi için ve veteriner hekim reçetesiyle kullanılabilir; hastalık önleme, büyütme veya verim artırma amaçlı kullanımı yasaktır. Tedavi gereken durumlarda kesimden önce yasal "ilaç arınma süresi" beklenir; bu süre dolmadan hayvan kesilemez, böylece kalıntının ete geçmesi engellenir. Avrupa Birliği'nde yasaklanmış hiçbir antibiyotik Türkiye'de ruhsatlandırılmaz ve üretim resmî kontrollerle düzenli denetlenir.

Cevap

Hayır. Bakanlığa göre tavuk yetiştiriciliğinde hormon kullanılmıyor; bilimsel çalışmalar tavuğa hormon vermenin ekonomik ve teknik olarak uygulanabilir olmadığını da gösteriyor. Türkiye'de tavuklarda büyümeyi artırmak için onaylı bir hormon yok, kullanımı mevzuatla yasak ve bugüne kadarki resmî kontrollerde hormon kullanımına dair bir tespit yapılmamış. Tavukların eskiye göre hızlı büyümesi ıslah çalışmaları, dengeli besleme ve modern yetiştiricilik koşullarından kaynaklanıyor.

Cevap

Bakanlığa göre kaya tuzunun iyotlu rafine tuza bilimsel olarak kanıtlanmış bir üstünlüğü yok; her ikisinin de temel bileşeni aynı (sodyum klorür). Asıl fark iyot içeriğinde: iyot, tiroit hormonlarının üretimi için gerekli bir mineral ve eksikliği önemli sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Kaya tuzu genellikle iyot içermediğinden uzun süre tek başına tüketildiğinde iyot yetersizliği riskini artırabilir. Önemli olan tuzun kaynağı değil; iyotlu tuzu tercih etmek ve toplam tuz miktarını sınırlı tutmak.

Cevap

Bakanlığın açıklamasına göre tereyağı, aşırıya kaçılmadığı sürece ciddi bir sağlık riski oluşturmaz. Asıl risk, her türlü yağ ve yağlı ürünün aşırı tüketiminde; bu durum çeşitli kalp-damar hastalıklarıyla ilişkilendiriliyor. Öneri, tereyağını tamamen kesmek değil; ölçülü tüketmek ve yeterli, dengeli beslenmeye dikkat etmek. Kalp-damar hastalığı olanların beslenme düzenini hekimleriyle planlaması uygundur.

Cevap

Hayır. Süt tozu, sütteki suyun yaklaşık %90'ının kontrollü ısıl işlem ve düşük basınçla uzaklaştırılmasıyla elde edilen bir süt ürünü; protein, kalsiyum ve laktoz gibi besin ögeleri büyük ölçüde korunuyor. Amaç sütün bozulmasını önlemek, raf ömrünü uzatmak ve taşımayı kolaylaştırmak. Bakanlık onaylı işletmelerde mevzuata uygun üretilen süt tozu gıda güvenilirliği açısından zararlı değil. Dikkat edilmesi gereken bir nokta: "kahve beyazlatıcısı" adıyla satılan ürünler süt tozu ile aynı şey değildir, süt tozu içermeyebilir ve farklı bileşenlerden oluşabilir.

Cevap

Hayır. Türk Gıda Kodeksi'ne göre aroma verici veya bal eklenerek "bal aromalı şurup", "çam aromalı şurup", "ballı şurup" gibi adlarla bal izlenimi veren ürünlerin üretimi 19 Şubat 2020'den beri yasak. Amaç, bal içermeyen ya da aroma kullanılan ürünlerin bal gibi algılanarak tüketiciyi yanıltmasını önlemek. Bir ürünün gerçekten bal olup olmadığını anlamak için ürün adına ve içindekiler listesine bakmak gerekiyor.

Cevap

En güvenilir yöntem, dondurulmuş gıdayı buzdolabında (+4°C) çözdürmek. Çözdürülen gıda uzun süre bekletilmeden tüketilmeli ve kesinlikle tekrar dondurulmamalı. Bu yüzden her seferinde yalnızca tek öğünde tüketilecek kadar gıda çözdürmek en doğrusu.

Cevap

Bakanlık onaylı takviye edici gıdaların güncel listesi, Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nde (ggbs.tarim.gov.tr) "Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi" bölümünde yayımlanıyor; ürün adı, firma bilgisi ve onay durumu burada görülebiliyor. Onay ürün bazlıdır: bir firmanın bir ürünü onaylı diye diğer ürünleri de onaylı sayılmaz, her ürünün listede ayrıca yer alması gerekir. Listede olmayan ürün onaylı kabul edilmez; böyle bir ürünle karşılaşırsanız Güvenilir Gıda mobil uygulaması veya ALO 174 Gıda Hattı üzerinden bildirebilirsiniz.

Cevap

Hayır. Yumurta sarısının rengi tazelikle değil, tavuğun yediği yemle ilgilidir. Mısır, yonca, kırmızı biber gibi yemlerde bulunan doğal renk maddeleri (lutein ve beta-karoten gibi karotenoidler) sarının daha açık ya da daha koyu olmasına yol açar. Bu nedenle koyu sarı, yumurtanın daha taze, daha kaliteli veya daha besleyici olduğunu göstermez. Tazelik; üretim tarihi, uygun saklama koşulları ve depolama süresiyle değerlendirilir — en doğrusu ambalaj üzerindeki tavsiye edilen tüketim tarihine ve saklama koşullarına bakmaktır.

Cevap

Hayır. Zeytinin siyaha dönmesi için boya kullanılmasına gerek yoktur. Zeytin dalından koparıldığı hâliyle tüketilemez; sofralık zeytin üretiminde uygulanan işleme yöntemleri sırasında zeytinde doğal olarak bulunan fenolik bileşikler oksitlenir ve renk koyulaşarak siyaha döner. Yani siyah renk, üretim sürecinde gerçekleşen doğal kimyasal değişimin sonucudur. Zeytinin rengi ayrıca hasat zamanına, zeytin çeşidine ve uygulanan işleme yöntemine göre de değişebilir.

Cevap

RA, bir gıdanın 100 gramının veya 100 mililitresinin (bazı durumlarda bir porsiyonunun) enerji ve belirli besin öğeleri açısından günlük tavsiye edilen alımın yüzde kaçını karşıladığını gösterir. Referans değerler, yaş ve cinsiyet ayrımı yapılmaksızın genel olarak sağlıklı bireylerin ortalama günlük beslenme ihtiyacına göre belirlenir; amaç tüketicinin farklı ürünleri karşılaştırabilmesi ve daha bilinçli seçim yapabilmesidir. Etikette 100 g / 100 ml üzerinden ya da porsiyon başına yüzde olarak verilebilir. Şunu unutmamak gerekir: RA kişiye özel bir beslenme önerisi değildir; yaş, fiziksel aktivite düzeyi veya özel beslenme gereksinimi olan kişilerde ihtiyaç farklılaşır.

Cevap

Beslenme beyanı; bir gıdanın enerji değeri, içerdiği besin öğeleri (yağ, lif, protein gibi) veya diğer bileşenleri nedeniyle beslenme açısından olumlu bir özelliğe sahip olduğunu belirten, ileri süren ya da ima eden her türlü ifade, mesaj veya görsel sunumdur. Bu beyanlar keyfî olarak kullanılamaz; yalnızca mevzuatta izin verilen koşullar sağlandığında etikette, reklamda veya tanıtımda yer alabilir. Önemli bir ayrım da şu: beslenme beyanı taşıyan bir ürün bütünüyle sağlıklı demek değildir. Beyan, ürünün yalnızca belirli bir beslenme özelliğini anlatır; ürünün genel içeriğiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Cevap

Takviye edici gıdalar ilaç değildir ve ilaç amacıyla kullanılamaz. Bunlar, normal beslenmeyi desteklemek üzere vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin ya da besleyici veya fizyolojik etkisi bulunan bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddelerin kapsül, tablet, pastil, toz paket, sıvı ampul veya damlalıklı şişe gibi formlarda hazırlanmış, günlük alım dozu belirlenmiş ürünleridir. Mevzuat, etiketlerinde "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ifadesinin yer almasını zorunlu kılar. Dolayısıyla bir ürünün virüslere karşı etkili olduğu iddiasıyla takviye edici gıda olarak sunulması mevzuata aykırıdır.

Cevap

Hayır. Tarım ve Orman Bakanlığı; takviye edici gıdalar dâhil hiçbir gıdaya kilo verdirici, kilo aldırıcı, boy uzatıcı, cinsel performansı artırıcı, sigara bıraktırıcı, hastalıkları iyileştirici, hücre yenileyici, zekâ artırıcı veya bağışıklığı artırıcı etkiye sahip olduğu iddiasıyla onay vermemektedir. Gıda etiketlerinde yer alabilecek sağlık beyanları ise Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) yetkisindedir. Bu tür iddialarla pazarlanan ürünler mevzuata aykırı biçimde tanıtılmış olur; takviye edici gıda olarak değerlendirilmez ve tüketici açısından sağlık riski oluşturabilir.

Cevap

Evet. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği kapsamında, toplu tüketim yerlerinde 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren alerjen bilgisinin son tüketiciye sunulması zorunludur. Toplu tüketim yeri; hazır yemek hizmeti veren restoranlar, kantinler, okullar ve hastaneler ile mobil araçlar veya sabit ve hareketli tezgâhlar dâhil, gıdanın tüketime hazır hâle getirilip son tüketiciye sunulduğu işletmeleri kapsar. Bildirim, yönetmelikte sayılan 14 alerjen madde esas alınarak yapılır ve menülerde, afişlerde, bilgilendirme panolarında veya yazı tahtalarında yer alabilir. Amaç, alerjisi olan tüketicinin sipariş vermeden önce bilgilendirilmesidir. Düzenleme, Avrupa Birliği'nin 1169/2011 sayılı mevzuatıyla uyumludur.

Cevap

Türk Gıda Kodeksi, gıdaların güvenilir ve sağlıklı biçimde üretilmesini sağlamak amacıyla oluşturulmuş ulusal mevzuat bütünüdür. Hazırlanırken Türkiye'nin ihtiyaçları, tüketici beklentileri ve uluslararası bilimsel yaklaşımlar dikkate alınır; Avrupa Birliği mevzuatı ile FAO ve WHO gibi uluslararası kuruluşların standartları esas alınır. Kapsamı geniştir: gıdalar ve gıda ile temas eden madde ve malzemeler, hijyen ve teknik kriterler, katkı maddeleri, bulaşanlar, pestisit ve veteriner ilaç kalıntıları, etiketleme, ambalajlama, depolama ve nakliye, numune alma ve analiz yöntemleri. Mevzuat; olası fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik riskler göz önünde bulundurularak bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda düzenli olarak güncellenir.

Cevap

Alerjen bilgisi ambalajlı gıdalarda bileşenler listesinin içinde verilir. Alerjenler, listenin geri kalanından kendini açıkça ayıracak biçimde yazılır: kalın, italik ve farklı renkte. Amaç, tüketicinin bileşenler listesini baştan sona okumak zorunda kalmadan alerjen maddeyi kolayca fark etmesidir. Restoran, kantin ve okul gibi toplu tüketim yerlerindeki alerjen bildirimi ise ayrıca düzenlenmiştir; orada bilgi menüde, afişte veya bilgilendirme panosunda verilir.

Cevap

Gıda zehirlenmesi, zararlı bakteri, virüs veya parazitlerle bulaşmış gıdaların tüketilmesiyle meydana gelir. Bakanlığın saydığı başlıca durumlar şunlar: gıdanın yeterince pişirilmemesi veya tekrar tekrar ısıtılması, ellerini yıkamamış ya da hasta olan biri tarafından hazırlanması, uygun sıcaklıkta saklanmaması, son tüketim tarihi geçtikten sonra tüketilmesi ve hayvan veya böceklerle temas etmesi. Çiğ gıdalardan pişmiş ya da tüketime hazır gıdalara mikroorganizma bulaşması (çapraz bulaşma) en yaygın nedenlerden biridir. Sık görülen etkenlerden Salmonella genellikle yumurtada ve tavuk, hindi gibi kanatlı hayvanların çiğ etinde bulunur; en yaygın belirtileri ateş, ishal ve karın krampıdır, kan dolaşımına geçerse hayati tehlike oluşturabilir. Korunmak için: kırmızı ve beyaz eti, yumurtayı iyice pişirin; çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun; her gıda türü için temiz gereç, kesme tahtası ve yüzey kullanın; gıdaları uygun sıcaklıkta saklayın ve hazırlık öncesinde elleri yıkayın.

Cevap

Hazır ambalajlı gıdaların etiketinde bulunması gereken bilgiler, 26 Ocak 2017 tarihli Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Bu düzenlemeye göre etikette şunlar zorunludur: gıdanın adı, bileşenler listesi, alerjiye veya intoleransa neden olan maddeler, belirli bileşenlerin ya da bileşen gruplarının miktarı, net miktar, son tüketim tarihi (STT) veya tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT), özel muhafaza ve kullanım koşulları, gıda işletmecisinin adı veya ticari unvanı ile adresi, işletme kayıt numarası veya tanımlama işareti, zorunlu olduğu durumlarda menşe ülke, gerekliyse kullanım talimatı, hacmen %1,2'den fazla alkol içeren içeceklerde alkol derecesi, parti (lot) numarası ve beslenme bildirimi. Beslenme bildirimi 100 g veya 100 ml üzerinden enerji ile yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şeker, protein ve tuz miktarlarını gösterir. Mevzuat ayrıca bu bilgilerin doğru, açık, kolayca görülebilir ve yanıltıcı olmayacak biçimde sunulmasını şart koşar. Etiket, üretici ile tüketici arasındaki temel bilgilendirme aracıdır; alışverişte önce bu alanlara bakmak bilinçli tercih yapmayı kolaylaştırır.

Cevap

Bileşen, bir gıdanın üretiminde kullanılan her türlü ham maddeyi veya madde grubunu ifade eder; un, şeker, süt, yağ, kakao veya meyve parçaları birer bileşendir. Mevzuat, etikette bileşenlerin tamamının miktarının yazılmasını zorunlu tutmaz; miktar belirtme yalnızca tanımlanmış belirli durumlarda gereklidir. Bir bileşenin veya bileşen grubunun miktarı şu hâllerde etikette yer almak zorundadır: bileşen gıdanın adında geçiyorsa (örneğin "zeytinli", "peynirli" ürünler), tüketici o bileşeni ürün adıyla doğrudan ilişkilendiriyorsa (örneğin lahmacundaki kıyma), bileşen etikette kelime, resim veya grafikle özellikle vurgulanıyorsa ya da bileşen ürünün tanımlanması veya benzer ürünlerden ayırt edilmesi için gerekliyse. Bu kuralların amacı tüketicinin yanıltılmasını önlemek ve ürünler arasında karşılaştırılabilir bilgi sunmaktır. Dolayısıyla bir bileşenin miktarının yazmaması, o bilginin gizlendiği anlamına gelmez; mevzuatın o bileşen için miktar bildirimi aramadığı anlamına gelir.

Cevap

Bazı gıdalar ve gıda bileşenleri hassas kişilerde alerjik tepkiye veya gıda intoleransına yol açabildiği için mevzuat, bunların etikette açıkça belirtilmesini zorunlu kılar. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme mevzuatı kapsamında bildirilmesi gereken başlıca madde ve ürünler şunlardır: gluten içeren tahıllar (buğday — kılçıksız buğday ve kamut dâhil —, çavdar, arpa, yulaf, bunların hibrit türleri ve bu tahıllardan elde edilen ürünler), kabuklular ve ürünleri, yumurta ve ürünleri, balık ve ürünleri, yer fıstığı ve ürünleri, soya fasulyesi ve ürünleri, süt ve süt ürünleri (laktoz dâhil), sert kabuklu meyveler (badem, fındık, ceviz, kaju fıstığı, pikan cevizi, brezilya fındığı, antep fıstığı, macadamia fındığı ve ürünleri), kereviz ve ürünleri, hardal ve ürünleri, susam tohumu ve ürünleri, toplam miktarı 10 mg/kg veya 10 mg/L'nin üzerinde olan kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla (lupin) ve ürünleri ile yumuşakçalar ve ürünleri. Alerjisi veya intoleransı olan kişilerin, tanıdık ürünlerde bile bileşen listesini her alışverişte yeniden okuması önerilir; üretici formülü değiştirebilir.

Cevap

Takviye edici gıdalar, normal beslenmeyi desteklemek amacıyla kullanılan ürünlerdir. İçeriklerinde vitamin, mineral, protein, lif, yağ asidi ve amino asit gibi besin öğelerinin yanı sıra bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddelerin, biyoaktif bileşenlerin ve benzeri maddelerin konsantre veya ekstrakt hâlleri bulunabilir. Tek başına veya karışım hâlinde hazırlanabilir; kapsül, tablet, pastil, toz, sıvı ampul ya da damlalıklı şişe gibi farklı formlarda sunulur ve günlük alım dozu belirlenmiş ürünlerdir. Türkiye'de takviye edici gıdalar 5996 sayılı Kanun kapsamında gıda olarak değerlendirilir; mevzuata uygun şekilde üretilir ve denetlenir. Yani takviye edici gıda bir ilaç değildir ve hastalıkların tedavisi amacıyla kullanılmaz.

Cevap

Hayır. Takviye edici gıdaların etiketinde yer alan tavsiye edilen günlük kullanım miktarları, farklı yaş grupları ve bireyler için belirlenmiş güvenli alım sınırları dikkate alınarak saptanır. Ürünün daha etkili olacağı düşüncesiyle bu miktarın aşılması etkiyi artırmaz; aksine sağlık açısından risk oluşturabilir, çünkü içerdikleri vitamin, mineral ve diğer bileşenler için günlük güvenli kabul edilen üst sınırlar vardır. Bu nedenle onaylı her takviye edici gıdanın etiketinde tavsiye edilen günlük porsiyon miktarı (örneğin 1 kapsül, 2-3 tablet, 1 saşe, 1 ölçek veya 5 ml gibi) ve "Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayınız." uyarısı bulunur. Takviye edici gıdalar yalnızca etiketinde belirtilen miktarlarda ve kullanım talimatına uygun şekilde tüketilmelidir.

Cevap

Her takviye edici gıda her yaş grubu için uygun değildir. Bu ürünlerdeki vitamin, mineral ve diğer bileşenlerin güvenli kullanım miktarları yaş gruplarına göre değişir; 11 yaş ve üzeri bireyler için formüle edilmiş bir üründeki bileşen miktarları o yaş grubuna göre belirlenen limitlere göre hazırlanır. Bu nedenle söz konusu ürünlerin 2-4 yaş veya 4-10 yaş grubundaki çocuklar tarafından kullanılması sağlık açısından risk oluşturabilir; bazı takviye edici gıdaların içeriğinde 10 yaşından küçük çocuklar için uygun olmayan veya kullanımı yasaklanmış bileşenler bulunabilir. Çocuklar için alınacak ürünlerin etiketinde "2-4 yaş grubu çocukların kullanımına uygundur" ya da "4-10 yaş grubu çocukların kullanımına uygundur" ifadesinin açıkça yer alması gerekir. Ürün seçerken bu ifadenin etikette bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir; dozu bölerek yetişkin ürününü çocuğa vermek doğru bir uygulama değildir.

Cevap

Tavuk etini pişirmeden önce yıkamaya gerek yoktur. Güvenli tüketim için belirleyici olan, tavuğun uygun sıcaklıkta ve yeterli süre boyunca iyice pişirilmesidir; bu şekilde ette bulunabilecek mikroorganizmalar etkisiz hâle gelir. Tavuğu yıkamak ise suyun sıçraması yoluyla mikroorganizmaların tezgâh, evye ve diğer mutfak yüzeylerine yayılmasına yol açarak çapraz bulaşma riskini artırabilir. Bu nedenle en doğru uygulama, tavuğu yıkamadan doğrudan pişirmektir. Çok kirli olduğu düşünülen kısımlar varsa yıkamak yerine o bölümlerin kesilerek uzaklaştırılması tercih edilmelidir.

Cevap

İnsan tüketimine sunulan yumurtalar A sınıfı sofralık yumurta olarak adlandırılır ve kabuklarındaki kodlar, yumurtanın üretim yöntemiyle kaynağının izlenebilmesini sağlar. Koddaki ilk hane yetiştirme metodunu gösterir: 0 organik yetiştiricilik, 1 açık dolaşıma erişimi olan (free range) yetiştiricilik, 2 kafessiz (kümes) yetiştiricilik, 3 kafesli yetiştiricilik anlamına gelir. Bunu ülke kodu (Türkiye için TR), il trafik kodu ve işletmeye özgü numara izler; kodun sonundaki kümes (sürü) numarası ise yumurtanın hangi kümesteki sürüden geldiğini belirtir. Örneğin 0TR060000060000-01 kodu, organik yetiştiricilikle Ankara'daki belirli bir işletme ve kümeste üretilmiş bir yumurtayı ifade eder. Bu kodlar kolayca görülebilir, okunaklı ve en az 2 mm yükseklikte olacak şekilde kabuğa damgalanır; A sınıfı yumurtalarda yumurtlama tarihi de isteğe bağlı olarak eklenebilir.

Cevap

Öncelikle elinizdeki ambalajın üzerindeki parti numarasını duyuruda belirtilen parti numarasıyla karşılaştırın; duyuru yalnızca o partiyi kapsar, ilgili işletmenin bütün ürünlerini kapsamaz. Satın aldığınız ürün "Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıdalar" listesinde yer alıyorsa kesinlikle tüketmeyin. Taklit veya tağşiş yapıldığı duyurulan ürünlerde etiketteki bilgi ile ürünün gerçek içeriği örtüşmez; bu nedenle etikete güvenerek tüketmeyin. Ürünü aldığınız gıda işletmesini vakit kaybetmeden ALO 174 Gıda Hattı'nı arayarak veya Güvenilir Gıda mobil uygulaması üzerinden bildirin.

Cevap

Yumurtaları saklamadan önce yıkamayın. Serin ve kuru bir yerde, tercihen buzdolabında muhafaza edin. Kırık veya çatlamış yumurtaları tüketmeyin. Yumurtayla temas eden ellerinizi, mutfak eşyalarını ve yüzeyleri sıcak sabunlu suyla iyice yıkayın. Yumurta içeren yemekleri pişirir pişirmez servis edin, oda sıcaklığında bekletmeyin.

Cevap

Türk Gıda Kodeksi'ne göre meyve sularına tatlandırıcı, renklendirici ve koruyucu eklenmesi yasaktır; ilave şeker kullanımına da izin verilmez. Meyve suyu; sağlam, olgun, taze ya da uygun koşullarda muhafaza edilmiş meyvelerden elde edilir ve içeriği temelde evde sıkılan meyve suyuna benzer. Aradaki temel fark, ürünün raf ömrü boyunca güvenli kalabilmesi için kontrollü ısıl işlemden geçirilmesidir; yani dayanıklılık katkı maddesinden değil bu işlemden gelir. Buna karşılık "meyveli içecek" ayrı bir ürün grubudur: meyve suyu oranı daha düşüktür ve mevzuat gereği farklı bileşenler içerebilir. Bu nedenle etiketteki ürün adını okumak, meyve suyu mu meyveli içecek mi aldığınızı anlamanın en kesin yoludur.

Cevap

Gıdalarda kullanımına izin verilen katkı maddeleri, bir standart sağlanabilmesi için uluslararası bir sistemle numaralandırılmıştır; numaranın başındaki E harfi "Europe" (Avrupa) sözcüğünün ilk harfidir. Bir katkı maddesinin E kodu taşıması, o madde için risk değerlendirme çalışmalarının tamamlandığını ve resmî otoritenin gıdalarda kullanımına izin verdiğini gösterir. Türkiye'de de, Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi, kullanılan her katkı maddesinin fonksiyonuyla birlikte ya adının ya da E kodunun etikette belirtilmesi zorunludur. Hangi katkının hangi gıdada en fazla hangi düzeyde kullanılabileceği, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği'nde belirlenir. E kodu bir mevzuat iznini anlatır; bir katkının helal uygunluğu ise elde edildiği kaynağa bağlıdır ve ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Cevap

Hayır. Gıda katkı maddeleri hem doğal hem de sentetik (yapay) kaynaklardan elde edilebilir. Bakanlığın verdiği örneklere göre pancardan elde edilen kırmızı renklendirici betanin (E 162), soya fasulyesinden elde edilen emülgatör lesitin (E 322) ve elmadan elde edilen kıvam artırıcı pektin (E 440) tamamen doğal kaynaklıdır. Bazı maddeler ise doğada bulunanla birebir aynıdır: askorbik asit (C vitamini, E 300) portakal gibi meyvelerde doğal olarak bulunur ve laboratuvarda aynısı üretilebilir; iki form kimyasal olarak aynıdır ve aynı işlevi görür. Doğada bulunmayıp yalnızca laboratuvarda sentezlenen katkı maddeleri de vardır ve bunların kullanımı da Türk Gıda Kodeksi'nde belirlenen kural ve limitlerle sınırlıdır. Etikette katkının fonksiyonu ile adı veya E kodu yer alır, elde edildiği kaynak yazılmaz; bu nedenle kaynağı önemsiyorsanız ürün bazında üreticiye sormanız gerekir.

Cevap

Gıda katkı maddeleri; Birleşmiş Milletler'e bağlı Gıda Katkı Maddeleri Ortak Uzman Komitesi (JECFA) ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) gibi bilimsel kuruluşlar tarafından toksikolojik, karsinojenik ve mutajenik etkileri bakımından değerlendirilir. Bu değerlendirmeler sonucunda insanlar için güvenli sayılan günlük alım miktarları belirlenir ve kullanıma yalnızca bu sınırlar çerçevesinde izin verilir. Türkiye'de katkı maddelerinin kullanımı, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu Türk Gıda Kodeksi çerçevesinde düzenlenir; yani bunlar sınırsız ve denetimsiz kullanılan maddeler değil, resmî kontrollere tabi maddelerdir. Katkı maddesi kullanılan bütün ürünlerde bu maddelerin etikette beyan edilmesi zorunludur: önce fonksiyonel sınıfı, ardından madde adı veya E kodu yazılır — örneğin "Kıvam artırıcı (E 412)" ya da "Kıvam artırıcı (Guar gam)". Bu değerlendirmeler ürünün mevzuata uygunluğuyla ilgilidir; helal uygunluğu ayrı bir konudur ve katkının kaynağına göre değerlendirilmelidir.

Cevap

Bakanlığın yayımladığı azami muhafaza sürelerine göre sebzeler 1 yıla, meyveler 6 aya, ekmek 3 aya, krema içermeyen kek ve unlu mamuller 6-8 aya kadar dondurucuda tutulabilir. Süt için 1 ay, rendelenmiş peynir için 4 ay, tereyağı için 3 ay, şarküteri ürünleri için 1-2 ay verilir. Etlerde süreler daha uzundur: çiğ kırmızı et 4-12 ay, pişmiş kırmızı et 2-3 ay, çiğ kanatlı eti 9-12 ay, pişmiş kanatlı eti 4 ay, balık (çiğ veya pişmiş) 2-4 ay. Artan yemekler için 2-4 ay önerilir. Bu süreler gıdanın dondurucuda kalabileceği azami süreleri gösterir; dondurucudan çıkarılan gıdanın uygun şekilde çözdürülmesi de ayrıca önemlidir.

Cevap

Bakanlık evde gıda güvenilirliği için dört adım öneriyor: temizleyin, ayırın, doğru sıcaklıkta pişirin, soğutun. Ellerinizi sabunla 20 saniye ovalayarak yıkayın; çiğ kırmızı et, kanatlı eti, deniz ürünü veya yumurtayla temas eden kesme tahtası, tabak ve tezgâhı her kullanımdan sonra deterjanla iyice yıkayın. Meyve ve sebzeleri sabun, çamaşır suyu veya deterjan kullanmadan yıkayın; kırmızı eti, kanatlı etini ve yumurtayı ise yıkamayın, çünkü bunlarda bulunabilen bakteriler mutfağa yayılır. Çiğ ve pişmiş gıdalar için ayrı kesme tahtası, tabak ve servis gereci kullanarak çapraz bulaşmayı önleyin. Pişirmede zararlı mikroorganizmaların yok olacağı iç sıcaklığa ulaşıldığından emin olun; çorba ve sulu yemekleri en az 75°C'ye kadar kaynatın ve gıda termometresini etin en kalın noktasına, kemiğe veya yağa değdirmeden batırın. Pişmiş gıdaları oda sıcaklığında 2 saatten fazla bekletmeyin; buzdolabını 4°C veya altına, dondurucuyu -18°C veya altına ayarlayın ve mikroorganizmaların hızla çoğaldığı 4-65°C aralığında gıda bırakmayın (ortam sıcaklığı 32°C'yi aşarsa soğutmayı en geç 1 saat içinde yapın).

Cevap

Etiketteki temel zorunlu bilgilerin yanı sıra mevzuat, gıdanın içeriğine veya üretim yöntemine bağlı olarak bazı ürünler için ek bildirim şartı getirir. Bakanlığın sıraladığı durumlar şunlardır: belirli gazlarla ambalajlanan gıdalar, tatlandırıcı içeren gıdalar, glisirhizinik asit veya bunun amonyum tuzunu içeren gıdalar, yüksek miktarda kafein içeren gıdalar, bitkisel sterol ya da stanol veya bunların esterleri ilave edilmiş gıdalar, bileşiminde etil alkol veya alkollü içki bulunan gıdalar ve domuzdan elde edilen madde içeren gıdalar. Bu ek bilgiler, tüketicinin sağlık durumuna, hassasiyetine, inancına veya kişisel tercihine göre seçim yapabilmesi için isteniyor. Dolayısıyla inancı gereği seçim yapan bir tüketici için etiketin bu bölümü, bileşen listesi kadar belirleyicidir. Etikette bulunması gereken bilgilerin eksik olduğunu düşünüyorsanız ürünü satın almayıp durumu Güvenilir Gıda Mobil Uygulaması veya ALO 174 Gıda Hattı üzerinden Bakanlığa bildirebilirsiniz.

Cevap

Evet. 1 Ocak 2021 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeye göre, son tüketiciye sunulan gıdalarda endüstriyel trans yağ miktarı toplam yağın yüzde 2'sini geçemez. Hayvansal kaynaklı yağlarda doğal olarak bulunan trans yağlar bu sınırın dışında tutulmuştur. Sınır Türk Gıda Kodeksi çerçevesinde belirlenmiştir ve resmî kontrole tabidir. Bakanlığın belirttiğine göre düzenlemenin gerekçesi, yüksek miktarda trans yağ tüketiminin kalp ve damar hastalıkları riskini artırabilmesidir. Yani gıdalardaki trans yağların tamamı yasak değildir; endüstriyel olanlar için yasal bir üst sınır bulunmaktadır.

Cevap

Evet, bu konu halk sağlığının korunması amacıyla yürütülen bir politika alanı olarak ele alınıyor. Dünya Sağlık Örgütü kişi başı günlük tuz tüketiminin 5 gramı geçmemesini öneriyor; Bakanlığın verdiği rakamlara göre Türkiye'de 2008'de yaklaşık 18 gram olan günlük kişi başı tuz tüketimi, mevzuat düzenlemeleri ve farkındalık çalışmalarıyla 2020'de 10 gramın altına indirildi. Bu kapsamda ekmek, peynir, zeytin, salça, kırmızı pul biber ve kavurma gibi yaygın tüketilen ürünlerde tuz miktarları azaltıldı. Tuz ambalajlarında "Tuzu Azaltın, Sağlığınızı Koruyun" ifadesinin yer alması zorunlu hâle getirildi ve meyve sularında ilave şeker kullanımı yasaklandı. Tüketici tarafında en etkili yol ise etiketi ve beslenme bildirimini okumak, porsiyon miktarına dikkat etmek olarak belirtiliyor.

Cevap

Resmî kontroller birincil üretimden tüketiciye ulaşana kadar bütün aşamaları kapsıyor; üretim, işleme, depolama, nakliye ve satış noktalarının yanı sıra ithalat ve ihracat da bu kapsamda. Denetim yöntemleri arasında işletmelerin kayıt ve onay durumunun incelenmesi, rutin denetimler, şikâyet, ihbar ve şüpheye dayalı kontroller ile izleme, izlenebilirlik ve gözetim çalışmaları yer alıyor. Gerekli görüldüğünde numune alınıp Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüklerine gönderiliyor ve gıdalar ile gıdayla temas eden madde ve malzemeler mevzuattaki kriterlere göre analiz ediliyor. Bakanlığın bildirdiğine göre bu kontroller Türkiye genelinde 8.113 gıda kontrol görevlisi tarafından, risk esasına göre ve önceden haber verilmeksizin yürütülüyor. Mevzuata aykırılık tespit edilirse 5996 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası, ürünlere el koyma, faaliyeti durdurma veya gerekli hâllerde Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusu gibi yaptırımlar uygulanabiliyor. Denetimler yıllık programların yanı sıra ALO 174 Gıda Hattı, Güvenilir Gıda Mobil Uygulaması, CİMER ve ALO 180 TİMER gibi kanallardan gelen bildirimler doğrultusunda da yapılıyor.

Cevap

Konserveleme, gıdayı mikrobiyolojik açıdan güvenli hâle getirmek ve raf ömrünü uzatmak için uygulanan bir ısıl işlemdir; ürün mevsiminde ve tazeyken işlenir. Isıl işlem sırasında bazı vitaminlerde, özellikle C vitamini ve B grubu vitaminlerde kısmi kayıplar görülebilir. Buna karşılık protein, kalsiyum, lif ve birçok mineral gibi temel besin öğeleri büyük ölçüde korunur. Bakanlığın aktardığı bilimsel çalışmalara göre tekniğine uygun üretilmiş konserveler, taze veya dondurulmuş gıdalarla karşılaştırıldığında benzer besleyici değerlere sahip olabiliyor. Dolayısıyla "konserve gıda besin değerini tamamen kaybeder" yaygın ama doğru olmayan bir kanı; mevzuata uygun üretilmiş konserveler dengeli beslenmenin parçası olabilir.

Cevap

Bakanlığa göre pişme süresi doğallıktan çok tavuğun ırkı ve yaşıyla ilgilidir. Endüstride yaygın olarak yetiştirilen ve etlik piliç (broiler) diye adlandırılan ırklar hızlı gelişir, kesim ağırlığına kısa sürede ulaşır ve bu nedenle daha kolay, daha çabuk pişer. Köy tavukları genellikle bu hızlı gelişen ırklardan değildir; köyde tavuktan önce yumurta verimi açısından uzun süre yararlanılmak istendiği için hayvan daha ileri yaşta kesilir. Etin geç pişmesi işte bu yaş ve ırk farkından kaynaklanır, ürünün daha doğal olduğunun kanıtı değildir.

Cevap

Ham maddeleri farklıdır, ancak her ikisinden de kimyasal olarak aynı yapıya sahip beyaz şeker, yani sakkaroz elde edilir. Üretim süreçlerinde hammaddeye bağlı bazı teknik farklılıklar bulunsa da, uluslararası standartlara uygun üretilen pancar ve kamış şekerleri arasında kalite, güvenilirlik veya beslenme değeri açısından bir fark bildirilmemiştir. Bakanlık, her iki şeker türünün mevzuat kapsamında aynı şekilde değerlendirildiğini belirtiyor. "Kamış şekeri daha doğal veya daha sağlıklıdır" yaygın bir yanlış bilgidir; sağlık açısından belirleyici olan şekerin kaynağından çok tüketim miktarının dengeli olmasıdır. Bu karşılaştırma bir helal değerlendirmesi değildir; bir ürünün helal uygunluğu için üreticinin helal sertifikasına bakılmalıdır.

Cevap

Süt ve süt ürünleri herkeste hazımsızlık veya şişkinlik yapmaz; bu tür şikâyetler çoğunlukla laktoz intoleransı olan kişilerde görülür. Sütte doğal olarak bulunan laktoz, vücutta laktaz enzimi sayesinde sindirilir; bazı kişilerde genetik nedenlerle bu enzim yeterli düzeyde üretilemediği için laktoz tam parçalanamaz ve gaz, şişkinlik, karın ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Bakanlık bunun bir hastalık değil, toplumda yaygın görülen genetik bir sindirim özelliği olduğunu belirtiyor. Yoğurt, kefir, ayran ve özellikle sert peynirler gibi fermente süt ürünlerinde laktoz miktarı süte kıyasla belirgin şekilde düşüktür ve bu ürünler genellikle daha kolay tolere edilir. Bu nedenle laktoz intoleransı olan kişilerin süt ürünlerini tamamen bırakması gerekmez; laktozu azaltılmış ürünler ve düşük laktozlu fermente ürünler tercih edilerek dengeli tüketim mümkündür. Kendinizde sürekli bir sindirim şikâyeti varsa değerlendirmeyi hekiminizle yapın.

Cevap

Bakanlığın açıklamasına göre ülkemizde şeker üretiminde iki temel hammadde kullanılıyor: şeker pancarı ve mısır. Şeker pancarından pancar şekeri, yani sakkaroz elde edilir; mısırdan ise nişasta bazlı şekerler üretilir ve glukoz şurubu ile izoglukoz (yüksek fruktozlu mısır şurubu, HFCS) bu gruba girer. Bu nedenle "ülkemizde şeker yalnızca pancardan üretilir" yaygın ama eksik bir bilgidir. Pancar şekeri ile mısır kaynaklı şekerlerin hammaddeleri ve üretim yöntemleri birbirinden farklıdır; ancak her ikisi de mevzuatta belirlenen kurallar ve kontroller çerçevesinde üretilip piyasaya sunulur. Bu bilgi hammadde ve mevzuat yönünü anlatır, bir helal değerlendirmesi değildir; helal uygunluk için üreticinin sertifikasına bakılmalıdır.

Cevap

Tatlılık şekerin miktarıyla ilgilidir, kristal boyutuyla değil. Piyasaya sunulan beyaz şekerlerin tamamı standart kalitede olduğu için, aynı ağırlıktaki iri kristalli ve ince kristalli şeker aynı tatlılığı verir ve fabrikadan fabrikaya bir tatlılık farkı oluşmaz. Ancak aynı ağırlıktaki şekerlerin kapladığı hacim kristal boyutuna göre değişir: iri kristalli şeker daha çok yer kaplar, ince kristalli şeker daha az. Evde kullandığımız çay kaşığı, yemek kaşığı veya bardak gibi ölçüler ağırlığa değil hacme dayandığından, aynı kaşıkta farklı ağırlıkta şeker bulunabilir. Bu yüzden aynı ölçekle alınan ince ve iri kristalli şekerin tatlılığı farklı hissedilebilir.

Cevap

Tuz, zeytin üretiminde geleneksel olarak tat oluşumu, fermantasyonun kontrolü ve mikrobiyal stabilitenin sağlanması amacıyla kullanılır; zeytinin bozulmasını geciktirir ve raf ömrünü uzatmaya yardımcı olur. Ancak üretim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte daha düşük tuz içeren veya alternatif yöntemlerle işlenen zeytin üretimi de mümkün hâle gelmiştir. Bu yöntemlerde ürün güvenliği ve kalite, uygun üretim koşulları ve kontrol süreçleriyle sağlanır. Kullanılan tuz miktarı zeytinin çeşidine, üretim yöntemine ve hedeflenen ürün özelliklerine göre değişebilir. Yani zeytin üretiminde mutlaka çok yüksek miktarda tuz kullanılması gerektiği doğru değildir.

Cevap

Her zaman değil. Zeytindeki acı tat, zeytinde doğal olarak bulunan fenolik bileşenlerden, özellikle de oleuropeinden kaynaklanır; zeytinde 20'den fazla fenolik bileşen bulunabilir. Zeytin dalından toplandığı hâliyle çok acı olduğundan, işleme sürecinde bu bileşenlerin bir kısmı azaltılır ve ürün tüketilebilir hâle getirilir. Fenolik bileşenler zeytinin doğal yapısının bir parçasıdır ve antioksidan özellikleriyle ilişkilendirilmektedir; bu nedenle hafif acı tat taşıyan zeytinler bu doğal bileşenleri daha fazla içerebilir. Dolayısıyla acılığın olmaması tek başına daha kaliteli olduğu anlamına gelmez; zeytin seçiminde tat ve damak zevki belirleyici bir etkendir.

Cevap

Hayır. Zeytin çekirdeğinin koyu renkli olması, zeytinin olgunluk seviyesiyle ilgilidir. Zeytin ağaç üzerinde olgunlaştıkça, zeytinde doğal olarak bulunan fenolik bileşenler kabuktan başlayarak iç kısımlara doğru ilerler; olgunlaşma süreci ilerlediğinde bu doğal bileşenler çekirdeğe kadar ulaşabilir ve çekirdeğin renginin koyulaşmasına neden olabilir. Yani siyah çekirdek, zeytinin boya ile işlem gördüğünü değil doğal olgunlaşma sürecini gösterir. Zeytinin genel rengi ise olgunluk, zeytin çeşidi ve uygulanan işleme yöntemine bağlı olarak değişebilir. Zeytinin etli kısmının siyaha dönmesi konusu ayrı bir sorumuzda ele alınmıştır.

Cevap

Hayır. Süt ve süt ürünleri yüksek oranda kalsiyum içerdiği için kemik gelişimini erken yaşlarda desteklediği gibi, ileriki yaşlarda da kemikler üzerinde faydası bulunmaktadır. Bu ürünler ayrıca protein ve vitamin gibi başka besin ögelerini de içerdiğinden, yeterli ve dengeli beslenme açısından tüketimleri önemlidir. Bakanlığın önerisi, laktoz veya kazein gibi süt bileşenlerine alerjisi olmayan her yaş grubunun süt ve süt ürünlerini tüketmesi yönündedir. Süt bileşenlerine alerjisi ya da hassasiyeti olanların tüketim kararını hekimine veya diyetisyenine danışarak vermesi gerekir.

Cevap

Evet, bu tür ürünler satın alınmamalıdır. Bakanlık; bozulmuş, bombaj yapmış (şişmiş), delinmiş veya sızıntı yapan ambalajlı gıdaların kesinlikle alınmamasını öneriyor. Hasarlı ambalaj gıdanın hava almasına neden olarak bozulmasına ve sağlık riski oluşmasına yol açabilir. Bu nedenle alışverişte ambalajın bütünlüğünü kontrol etmek, etiketi okumak kadar önemli bir adımdır. Şüpheli bir ürünle karşılaştığınızda satın almayın; durumu satış noktasına ve Bakanlığın gıda hattı ALO 174'e bildirebilirsiniz.

Cevap

Kırmızı et, kanatlı eti, su ürünleri, peynir ve yoğurt gibi çabuk bozulabilen ürünleri alışverişin en sonunda almak gerekir. Böylece bu ürünler ödeme yapmadan hemen önceye kadar satış yerinin buzdolabında veya dondurucusunda kalır. Eve ulaşana kadar geçen süre kısalır ve ürünlerin sıcaklığa maruz kalma süresi azalır. Soğuk zincirin kesintiye uğramaması, bu ürünlerin güvenli kalmasında belirleyici unsurlardan biridir. Dondurulmuş ve soğutulmuş gıdaları en son almak, uygulaması kolay ama etkili bir gıda güvenliği alışkanlığıdır.

Cevap

Gıda okuryazarlığı; gıda ve beslenmeyle ilgili bilgilere ulaşabilmeyi, ulaşılan bilgiyi anlamayı ve değerlendirmeyi, bu bilgi ışığında doğru kararlar alıp uygulayabilmeyi kapsar. Uygun miktarda güvenilir ve sağlıklı gıda seçmek, bilinçli tüketmek ve gıda israfı ile kaybını önlemek de bu tanımın parçasıdır. Amacı; tüketicileri gıda konusunda bilgilendirmek, bu yolla üst düzeyde korumak, gıda okuryazarlığının önemini yaygınlaştırmak ve gıda seçiminde bilinci artırıp sürdürmektir. Türkiye'de bu alan, Bakanlık ile FAO iş birliğinde hazırlanan Türkiye Gıda Okuryazarlığı Stratejisi Eylem Planı (2022-2028) kapsamında yürütülmektedir.

Cevap

Evet, mevzuatla belirlenmiş bir sınır bulunuyor. Normal ekmek, kepekli ekmek, tam buğday unlu ekmek, tam buğday ekmeği ve ekşi hamur ekmekleri en az 200 gram olacak şekilde ve 10'ar gramlık artışlarla piyasaya arz edilebilir. Düzenlemenin amacı tüketicinin yanıltılmaması, ülke genelinde ekmek üretiminde standart sağlanması ve ekmek israfının önlenmesidir. Ekmek satışının yapıldığı yerlerde, tüketicinin doğru bilgilendirilmesi için ekmeğin gramajının açıkça belirtilmesi zorunludur. Gramaj bilgisinin bulunmadığı veya mevzuata aykırı satış yapıldığı durumlarda yetkili mercilere bildirimde bulunulabilir.

Cevap

Helal belgelendirme, bir ürünün veya hizmetin helal kurallarına uygunluğunu değerlendirip belge veren kuruluşların yaptığı iştir. Helal akreditasyon ise bir üst basamağa bakar: Helal Akreditasyon Kurumu (HAK), helal uygunluk değerlendirmesi yapan bu kuruluşları ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik ölçütlere göre değerlendirir, yeterliğini onaylar, düzenli aralıklarla denetler ve izler. Kısacası belge ürüne, akreditasyon ise belgeyi veren kuruluşa ilişkindir. Bu ikili yapı sayesinde elinizdeki helal belgesinin arkasında denetlenen bir kuruluş bulunup bulunmadığını sorgulayabilirsiniz. Buradaki bilgi idari bir çerçeveyi anlatır; herhangi bir ürün hakkında dinî hüküm içermez.

Cevap

Türkiye'de helal akreditasyon hizmeti sunma yetkisi Helal Akreditasyon Kurumu'na (HAK) aittir; Kurum bu alanda yetkili tek kurum olarak kurulmuştur. Hukuki dayanağı 7060 sayılı Helal Akreditasyon Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun'dur; bu Kanunun bazı maddeleri 4 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7408 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. HAK, Türkiye'de ve yurt dışında yerleşik helal uygunluk değerlendirme kuruluşlarına akreditasyon hizmeti verir ve bu alandaki ölçütleri belirleyip uygular. Ayrıca uluslararası ve bölgesel akreditasyon birlikleri nezdinde Türkiye'yi temsil eder ve karşılıklı tanıma anlaşmalarını imzalar.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu, akredite ettiği helal uygunluk değerlendirme kuruluşlarının güncel listesini kendi internet sitesinde yayımlar. Listede kuruluşun adı, faaliyet merkezi, akreditasyon numarası ve durumu ile akreditasyonun veriliş ve sona erme tarihleri yer alır; kapsam bilgisine de ayrıca bakılabilir. Akreditasyon durumu aktif, askıda veya iptal edilmiş olabildiği için, belgede yazan kuruluşun adını bu listeden kontrol etmek en pratik yoldur. Bu kontrol yalnızca kuruluşun akreditasyonuna ilişkindir; ürünün kendi belgesinin kapsamı ve geçerlilik süresi ayrıca belgeden okunmalıdır.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu'nun kurumsal açıklamasına göre helal kavramı günümüzde yalnızca gıda ürünleriyle sınırlı değildir. Finans, tekstil, eczacılık ürünleri, kozmetik, lojistik ve turizm gibi geniş bir sektör yelpazesinde helal belgelendirme talebi bulunmaktadır. Kurum ayrıca helal kavramının, ürünün üretiminden tüketiciye ulaşmasına kadar her aşamada sağlıklı, hijyenik ve kaliteli olma özelliklerini de içerdiğini vurgular. Bu nedenle helal değerlendirmesi tek bir bileşene değil, tedarik zincirinin bütününe bakan bir süreçtir.

Cevap

SMIIC, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çatısı altında yer alan İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü'dür. Helal belgelendirmede ülkeler arasında ortak ve uyumlu bir dil kurulamaması, farklı standart ve belgelendirme sistemlerinin uluslararası ticarette teknik engele dönüşmesine yol açabilmektedir. Helal Akreditasyon Kurumu, İİT üyesi ülkelerin katkısıyla hazırlanan OIC/SMIIC standartlarının etkinleşmesini ve uyumlu bir akreditasyon sisteminin kurulmasını bu engellerin azaltılmasında kilit görmektedir. Kurumun akreditasyon süreçleri de bu standartlar ekseninde yürütülür.

Cevap

Helal Akreditasyon Markası, Helal Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş bir helal uygunluk değerlendirme kuruluşunun düzenlediği raporlarda ve helal belgelerinde kullandığı işarettir. Akredite kuruluşlar bu markayı basılı ve görsel belgelerde, tanıtım ve reklam materyallerinde de kullanma hakkına sahiptir. Markaya yazılı veya görsel atıf yapılırken uyulması zorunlu kurallar, Kurumun yayımladığı logo kullanım ve izlenebilirlik rehberinde tanımlanmıştır. Kurallara uyulmaması hâlinde Kurum düzeltici faaliyet talep edebilir, akreditasyonu askıya alabilir veya geri çekebilir, uygun olmayan iş ve işlemleri kamuoyuna duyurabilir.

Cevap

Ticaret Bakanlığı, helal iddiası taşıyan ithal ürünlerin denetimlerini Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden dijital ortama taşımıştır. Denetimlerin yasal ve idari çerçevesini belirleyen Helal Uygunluk Belgeli Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/35) Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Helal Akreditasyon Kurumu'nun 25 Haziran 2026 tarihli duyurusuna göre yeni mevzuat üç ay sonra yürürlüğe girecek ve ürünün Kurum tarafından akredite edilmiş bir kuruluşça belgelendirilip belgelendirilmediği TAREKS üzerinden kontrol edilecektir. Bu şart Tebliğ ekindeki listeyle sınırlı değildir; ithal edilerek piyasaya arz edilen ve üzerinde helallik iddiası bulunan tüm ürünler için geçerlidir.

Cevap

Plastik gıda ambalajlarının üzerinde bulunan üçgen şeklindeki geri dönüşüm sembolünün içindeki rakamlar, o plastik malzemenin hangi hammaddeden yapıldığını gösterir. Yani bu rakam bir kalite, güvenlik veya sağlık derecesi değil, malzeme türü bilgisidir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıklamasına göre bu numaralandırma gönüllü bir uygulamadır ve konu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın görev kapsamındadır. Bu nedenle üçgen içindeki rakamdan, ambalajın içindeki gıdanın güvenilirliği ya da helal uygunluğu hakkında bir sonuç çıkarılamaz.

Cevap

Hayır. Helal Akreditasyon Kurumu (HAK) helal belgesi düzenlemez; belgelendirme Kurumun görev ve yetki alanı içinde değildir. Helal belgeleri, uygunluk değerlendirme kuruluşları (günlük dilde belgelendirme kuruluşları) tarafından düzenlenir. HAK'ın rolü bu kuruluşların faaliyetlerini denetleyip izledikten sonra onları akredite etmek, yani belge verebilecek teknik yeterliğe sahip olduklarını onaylamaktır. Bu nedenle bir ürün ya da işletme için helal belgesi almak isteyen taraf HAK'a değil bir belgelendirme kuruluşuna başvurur; HAK'tan akreditasyon almış kuruluşların güncel listesi ise Kurumun internet sitesinde yayımlanır.

Cevap

Kurum bunu kendi açıklamasında net biçimde reddediyor: HAK bir fetva makamı değildir ve neyin helal olup olmadığına karar vermez. Kurumun işi, ilgili standartlara göre faaliyet gösterip helal belgesi düzenleyen kuruluşları yine ilgili standartlara göre akredite etmek; yani belge verebilmeleri için gereken izinleri vermek ve onları denetlemektir. Amaç, uluslararası alanda tanınan ve tüketici nezdinde farkındalığı yüksek bir belgelendirme yapısının kurulmasına katkı sunmaktır. Dolayısıyla akreditasyon idari ve teknik bir çerçevedir; bir ürün hakkında dinî hüküm içermez. Bir ürünün helal uygunluğu, belgeyi hangi kuruluşun hangi standarda göre verdiğine bakılarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Cevap

Helal Akreditasyon Kurumu'nun açıklamasına göre böyle bir sonuç çıkarılmamalıdır. Helal, İslam fıkhında yasaklanmamış, izin verilen ve kurallara uygun olan anlamına gelir; bu tanım ürünün sağlık ve temizlik ölçütlerine uygunluğunu (tayyib) da içerir. HAK tarafından akredite edilmiş kuruluşların yaptığı belgelendirme, İslami kurallara uygunluğun yanı sıra uluslararası alanda kabul gören gıda güvenilirliği ve hijyen standartlarının gerekliliklerini de kapsar. Buna karşılık belgesi bulunmayan bir ürün için söylenebilecek tek şey onun belgelendirilmemiş olduğudur; bu, ürünün helal olmadığı anlamına gelmez. Emin olamadığınız durumlarda bileşen listesini okumak ve gerekirse üreticiye sormak, belge yokluğundan hüküm çıkarmaktan daha doğru bir yaklaşımdır.

Cevap

HAK'tan helal akreditasyon talep eden kuruluşların değerlendirme, denetim, onay ve izleme süreçleri OIC/SMIIC standartları ile bu standartlarda atıfta bulunulan ISO standartları ekseninde yürütülür. Bu standartlar, İslam İşbirliği Teşkilatı'na bağlı olarak çalışan İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü tarafından hazırlanır ve helal alanında hazırlanan metinlerde çoğu zaman ISO standartlarına atıf yapılır. Bunlara ek olarak HAK'ın kendi yayımladığı uygulama dokümanları vardır; kuruluşların standartların yanında bu dokümanlarda tanımlanan gereklilikleri de karşılaması beklenir. Başvuru, denetim planlama ve marka kullanımı gibi konularda uyulacak usul ve esaslar bu dokümanlarda tanımlanmıştır. Böylece farklı kuruluşların belgelendirme uygulamaları ortak bir teknik zemine oturmuş olur.

Cevap

HAK'ın hâlihazırda üç farklı helal akreditasyon programı bulunuyor. Bu kapsamda ürün ve hizmetleri helal olarak belgelendiren kuruluşlar, helal alanında tetkikçi veya uzman gibi rollerle görev yapacak kişileri belgelendiren kuruluşlar ve helal uygunluk alanında deney yapan laboratuvarlar Kuruma başvurabilir. Kurumun program sayfasında ayrıca helal uygunluk amaçlı yeterlilik testi sağlayıcılarına ilişkin bir başlık da yer alır. Her program için esas alınan OIC/SMIIC standardı ve uyulması zorunlu HAK uygulama dokümanları ayrı ayrı belirlenmiştir. Programların hukuki çerçevesi, 16 Ekim 2019 tarihli ve 30920 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Helal Uygunluk Değerlendirme Kuruluşlarının Akreditasyonu Hakkında Yönetmelik ile çizilmiştir.

Cevap

Evet. Akreditasyon başvurusunda bulunan bir kuruluş önce belge ve bilgi doğrulamasından, ardından ofis denetimi ile tanık denetiminden oluşan saha denetiminden geçer. Akreditasyon sertifikası almaya hak kazanan kuruluş bu aşamada bırakılmaz; yılda en az bir kez olmak üzere düzenli gözetim denetimlerine tabi tutulur. Sürecin kural ve prosedürleri, 16 Ekim 2019 tarihli ve 30920 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Helal Uygunluk Değerlendirme Kuruluşlarının Akreditasyonu Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir; başvuru kılavuzları ve rehberler HAK'ın internet sitesinde yayımlanır. Denetim sürekli olduğu için bir kuruluşun akreditasyon durumu zaman içinde değişebilir; elinizdeki belgede adı geçen kuruluşu Kurumun güncel listesinden kontrol etmekte yarar vardır.

Cevap

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Gıda İşletmelerinde Karekod Uygulaması bu bilgiyi doğrudan tüketiciye açıyor. Uygulama 28 Temmuz 2025 tarihinden itibaren gıda satış ve toplu tüketim yerleri için zorunlu hâle geldi; her işletmeye özel karekod içeren görselin tüketicinin görebileceği bir yerde bulundurulması gerekiyor. Bu karekodu mobil cihazınıza kurduğunuz Güvenilir Gıda uygulamasıyla okuttuğunuzda işletmenin kayıt veya onay numarasına, unvanına, adresine ve işletmede yapılan en son denetim tarihine ulaşabilirsiniz. Böylece resmî kontrollerin görünürlüğü artıyor ve gittiğiniz yer hakkında Bakanlık kaydından bilgi almanız mümkün oluyor. Karekodu göremiyorsanız işletmeden sorabilir, şikâyetlerinizi ALO 174 Gıda Hattı'na iletebilirsiniz.