Soru-Cevap

Cevap

Bakanlık'a göre bu iki tarih farklıdır. Son Tüketim Tarihi (STT) et, süt, balık gibi çabuk bozulan ürünlerde kullanılır; geçtiğinde ürün güvenilir sayılmaz, tüketilmemeli ve satışı yasaktır. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise makarna, bisküvi, konserve gibi ürünlerde tat ve gevreklik gibi kalite süresini gösterir; uygun saklanmış ve ambalajı bozulmamış bir üründe TETT'nin geçmesi mutlaka bozulma anlamına gelmez. Bakanlık, bu ayrımın bilinmesinin gıda israfını da azalttığını belirtiyor.

Cevap

Bakanlık'a göre ışınlama, gıdanın belirli dozda iyonlaştırıcı ışınlara tabi tutulması işlemidir ve gıdayı radyoaktif hâle getirmez. Patojen ve bozulmaya yol açan mikroorganizmaların azaltılması, çimlenmenin önlenmesi ve zararlıların uzaklaştırılması için kullanılır; ancak iyi üretim ve hijyen uygulamalarının yerine geçmeyen tamamlayıcı bir teknolojidir. Bakanlık, genel olarak 10 kGy ve altındaki dozun güvenli kabul edildiğini ve Türkiye'de ışınlanmış ürünlerde Radura sembolü ile ışınlanmıştır ibaresinin zorunlu olduğunu belirtiyor.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre bu beyan yanıltıcı biçimde kullanılabiliyordu; bu yüzden ilgili kılavuz güncellendi. Kurala göre sakaroz, glukoz, fruktoz, pekmez, bal, melas, çeşitli şuruplar veya meyve suyu konsantresi içeren ürünlerde "şeker ilavesiz" beyanı kullanılamaz. Beyanı taşıyan ürünlerin etiketinde ayrıca büyük harflerle "DOĞAL OLARAK ŞEKER İÇERİR" ifadesinin de yer alması zorunludur. 1 Şubat 2026'dan itibaren kurala uymayan etiketli ürünlerin piyasada bulunmasına izin verilmiyor. Özetle "şeker ilavesiz" ürün doğal şeker içerebilir; şekersiz demek değildir.

Cevap

Hayır. Türk Gıda Kodeksi'ne göre aroma verici veya bal eklenerek "bal aromalı şurup", "çam aromalı şurup", "ballı şurup" gibi adlarla bal izlenimi veren ürünlerin üretimi 19 Şubat 2020'den beri yasak. Amaç, bal içermeyen ya da aroma kullanılan ürünlerin bal gibi algılanarak tüketiciyi yanıltmasını önlemek. Bir ürünün gerçekten bal olup olmadığını anlamak için ürün adına ve içindekiler listesine bakmak gerekiyor.

Cevap

RA, bir gıdanın 100 gramının veya 100 mililitresinin (bazı durumlarda bir porsiyonunun) enerji ve belirli besin öğeleri açısından günlük tavsiye edilen alımın yüzde kaçını karşıladığını gösterir. Referans değerler, yaş ve cinsiyet ayrımı yapılmaksızın genel olarak sağlıklı bireylerin ortalama günlük beslenme ihtiyacına göre belirlenir; amaç tüketicinin farklı ürünleri karşılaştırabilmesi ve daha bilinçli seçim yapabilmesidir. Etikette 100 g / 100 ml üzerinden ya da porsiyon başına yüzde olarak verilebilir. Şunu unutmamak gerekir: RA kişiye özel bir beslenme önerisi değildir; yaş, fiziksel aktivite düzeyi veya özel beslenme gereksinimi olan kişilerde ihtiyaç farklılaşır.

Cevap

Beslenme beyanı; bir gıdanın enerji değeri, içerdiği besin öğeleri (yağ, lif, protein gibi) veya diğer bileşenleri nedeniyle beslenme açısından olumlu bir özelliğe sahip olduğunu belirten, ileri süren ya da ima eden her türlü ifade, mesaj veya görsel sunumdur. Bu beyanlar keyfî olarak kullanılamaz; yalnızca mevzuatta izin verilen koşullar sağlandığında etikette, reklamda veya tanıtımda yer alabilir. Önemli bir ayrım da şu: beslenme beyanı taşıyan bir ürün bütünüyle sağlıklı demek değildir. Beyan, ürünün yalnızca belirli bir beslenme özelliğini anlatır; ürünün genel içeriğiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Cevap

Evet. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği kapsamında, toplu tüketim yerlerinde 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren alerjen bilgisinin son tüketiciye sunulması zorunludur. Toplu tüketim yeri; hazır yemek hizmeti veren restoranlar, kantinler, okullar ve hastaneler ile mobil araçlar veya sabit ve hareketli tezgâhlar dâhil, gıdanın tüketime hazır hâle getirilip son tüketiciye sunulduğu işletmeleri kapsar. Bildirim, yönetmelikte sayılan 14 alerjen madde esas alınarak yapılır ve menülerde, afişlerde, bilgilendirme panolarında veya yazı tahtalarında yer alabilir. Amaç, alerjisi olan tüketicinin sipariş vermeden önce bilgilendirilmesidir. Düzenleme, Avrupa Birliği'nin 1169/2011 sayılı mevzuatıyla uyumludur.

Cevap

Türk Gıda Kodeksi, gıdaların güvenilir ve sağlıklı biçimde üretilmesini sağlamak amacıyla oluşturulmuş ulusal mevzuat bütünüdür. Hazırlanırken Türkiye'nin ihtiyaçları, tüketici beklentileri ve uluslararası bilimsel yaklaşımlar dikkate alınır; Avrupa Birliği mevzuatı ile FAO ve WHO gibi uluslararası kuruluşların standartları esas alınır. Kapsamı geniştir: gıdalar ve gıda ile temas eden madde ve malzemeler, hijyen ve teknik kriterler, katkı maddeleri, bulaşanlar, pestisit ve veteriner ilaç kalıntıları, etiketleme, ambalajlama, depolama ve nakliye, numune alma ve analiz yöntemleri. Mevzuat; olası fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik riskler göz önünde bulundurularak bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda düzenli olarak güncellenir.

Cevap

Gıda zehirlenmesi, zararlı bakteri, virüs veya parazitlerle bulaşmış gıdaların tüketilmesiyle meydana gelir. Bakanlığın saydığı başlıca durumlar şunlar: gıdanın yeterince pişirilmemesi veya tekrar tekrar ısıtılması, ellerini yıkamamış ya da hasta olan biri tarafından hazırlanması, uygun sıcaklıkta saklanmaması, son tüketim tarihi geçtikten sonra tüketilmesi ve hayvan veya böceklerle temas etmesi. Çiğ gıdalardan pişmiş ya da tüketime hazır gıdalara mikroorganizma bulaşması (çapraz bulaşma) en yaygın nedenlerden biridir. Sık görülen etkenlerden Salmonella genellikle yumurtada ve tavuk, hindi gibi kanatlı hayvanların çiğ etinde bulunur; en yaygın belirtileri ateş, ishal ve karın krampıdır, kan dolaşımına geçerse hayati tehlike oluşturabilir. Korunmak için: kırmızı ve beyaz eti, yumurtayı iyice pişirin; çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı tutun; her gıda türü için temiz gereç, kesme tahtası ve yüzey kullanın; gıdaları uygun sıcaklıkta saklayın ve hazırlık öncesinde elleri yıkayın.

Cevap

Tavuk etini pişirmeden önce yıkamaya gerek yoktur. Güvenli tüketim için belirleyici olan, tavuğun uygun sıcaklıkta ve yeterli süre boyunca iyice pişirilmesidir; bu şekilde ette bulunabilecek mikroorganizmalar etkisiz hâle gelir. Tavuğu yıkamak ise suyun sıçraması yoluyla mikroorganizmaların tezgâh, evye ve diğer mutfak yüzeylerine yayılmasına yol açarak çapraz bulaşma riskini artırabilir. Bu nedenle en doğru uygulama, tavuğu yıkamadan doğrudan pişirmektir. Çok kirli olduğu düşünülen kısımlar varsa yıkamak yerine o bölümlerin kesilerek uzaklaştırılması tercih edilmelidir.

Cevap

Öncelikle elinizdeki ambalajın üzerindeki parti numarasını duyuruda belirtilen parti numarasıyla karşılaştırın; duyuru yalnızca o partiyi kapsar, ilgili işletmenin bütün ürünlerini kapsamaz. Satın aldığınız ürün "Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıdalar" listesinde yer alıyorsa kesinlikle tüketmeyin. Taklit veya tağşiş yapıldığı duyurulan ürünlerde etiketteki bilgi ile ürünün gerçek içeriği örtüşmez; bu nedenle etikete güvenerek tüketmeyin. Ürünü aldığınız gıda işletmesini vakit kaybetmeden ALO 174 Gıda Hattı'nı arayarak veya Güvenilir Gıda mobil uygulaması üzerinden bildirin.

Cevap

Bakanlık evde gıda güvenilirliği için dört adım öneriyor: temizleyin, ayırın, doğru sıcaklıkta pişirin, soğutun. Ellerinizi sabunla 20 saniye ovalayarak yıkayın; çiğ kırmızı et, kanatlı eti, deniz ürünü veya yumurtayla temas eden kesme tahtası, tabak ve tezgâhı her kullanımdan sonra deterjanla iyice yıkayın. Meyve ve sebzeleri sabun, çamaşır suyu veya deterjan kullanmadan yıkayın; kırmızı eti, kanatlı etini ve yumurtayı ise yıkamayın, çünkü bunlarda bulunabilen bakteriler mutfağa yayılır. Çiğ ve pişmiş gıdalar için ayrı kesme tahtası, tabak ve servis gereci kullanarak çapraz bulaşmayı önleyin. Pişirmede zararlı mikroorganizmaların yok olacağı iç sıcaklığa ulaşıldığından emin olun; çorba ve sulu yemekleri en az 75°C'ye kadar kaynatın ve gıda termometresini etin en kalın noktasına, kemiğe veya yağa değdirmeden batırın. Pişmiş gıdaları oda sıcaklığında 2 saatten fazla bekletmeyin; buzdolabını 4°C veya altına, dondurucuyu -18°C veya altına ayarlayın ve mikroorganizmaların hızla çoğaldığı 4-65°C aralığında gıda bırakmayın (ortam sıcaklığı 32°C'yi aşarsa soğutmayı en geç 1 saat içinde yapın).

Cevap

Resmî kontroller birincil üretimden tüketiciye ulaşana kadar bütün aşamaları kapsıyor; üretim, işleme, depolama, nakliye ve satış noktalarının yanı sıra ithalat ve ihracat da bu kapsamda. Denetim yöntemleri arasında işletmelerin kayıt ve onay durumunun incelenmesi, rutin denetimler, şikâyet, ihbar ve şüpheye dayalı kontroller ile izleme, izlenebilirlik ve gözetim çalışmaları yer alıyor. Gerekli görüldüğünde numune alınıp Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüklerine gönderiliyor ve gıdalar ile gıdayla temas eden madde ve malzemeler mevzuattaki kriterlere göre analiz ediliyor. Bakanlığın bildirdiğine göre bu kontroller Türkiye genelinde 8.113 gıda kontrol görevlisi tarafından, risk esasına göre ve önceden haber verilmeksizin yürütülüyor. Mevzuata aykırılık tespit edilirse 5996 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası, ürünlere el koyma, faaliyeti durdurma veya gerekli hâllerde Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusu gibi yaptırımlar uygulanabiliyor. Denetimler yıllık programların yanı sıra ALO 174 Gıda Hattı, Güvenilir Gıda Mobil Uygulaması, CİMER ve ALO 180 TİMER gibi kanallardan gelen bildirimler doğrultusunda da yapılıyor.

Cevap

Evet, bu tür ürünler satın alınmamalıdır. Bakanlık; bozulmuş, bombaj yapmış (şişmiş), delinmiş veya sızıntı yapan ambalajlı gıdaların kesinlikle alınmamasını öneriyor. Hasarlı ambalaj gıdanın hava almasına neden olarak bozulmasına ve sağlık riski oluşmasına yol açabilir. Bu nedenle alışverişte ambalajın bütünlüğünü kontrol etmek, etiketi okumak kadar önemli bir adımdır. Şüpheli bir ürünle karşılaştığınızda satın almayın; durumu satış noktasına ve Bakanlığın gıda hattı ALO 174'e bildirebilirsiniz.

Cevap

Kırmızı et, kanatlı eti, su ürünleri, peynir ve yoğurt gibi çabuk bozulabilen ürünleri alışverişin en sonunda almak gerekir. Böylece bu ürünler ödeme yapmadan hemen önceye kadar satış yerinin buzdolabında veya dondurucusunda kalır. Eve ulaşana kadar geçen süre kısalır ve ürünlerin sıcaklığa maruz kalma süresi azalır. Soğuk zincirin kesintiye uğramaması, bu ürünlerin güvenli kalmasında belirleyici unsurlardan biridir. Dondurulmuş ve soğutulmuş gıdaları en son almak, uygulaması kolay ama etkili bir gıda güvenliği alışkanlığıdır.

Cevap

Gıda okuryazarlığı; gıda ve beslenmeyle ilgili bilgilere ulaşabilmeyi, ulaşılan bilgiyi anlamayı ve değerlendirmeyi, bu bilgi ışığında doğru kararlar alıp uygulayabilmeyi kapsar. Uygun miktarda güvenilir ve sağlıklı gıda seçmek, bilinçli tüketmek ve gıda israfı ile kaybını önlemek de bu tanımın parçasıdır. Amacı; tüketicileri gıda konusunda bilgilendirmek, bu yolla üst düzeyde korumak, gıda okuryazarlığının önemini yaygınlaştırmak ve gıda seçiminde bilinci artırıp sürdürmektir. Türkiye'de bu alan, Bakanlık ile FAO iş birliğinde hazırlanan Türkiye Gıda Okuryazarlığı Stratejisi Eylem Planı (2022-2028) kapsamında yürütülmektedir.

Cevap

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Gıda İşletmelerinde Karekod Uygulaması bu bilgiyi doğrudan tüketiciye açıyor. Uygulama 28 Temmuz 2025 tarihinden itibaren gıda satış ve toplu tüketim yerleri için zorunlu hâle geldi; her işletmeye özel karekod içeren görselin tüketicinin görebileceği bir yerde bulundurulması gerekiyor. Bu karekodu mobil cihazınıza kurduğunuz Güvenilir Gıda uygulamasıyla okuttuğunuzda işletmenin kayıt veya onay numarasına, unvanına, adresine ve işletmede yapılan en son denetim tarihine ulaşabilirsiniz. Böylece resmî kontrollerin görünürlüğü artıyor ve gittiğiniz yer hakkında Bakanlık kaydından bilgi almanız mümkün oluyor. Karekodu göremiyorsanız işletmeden sorabilir, şikâyetlerinizi ALO 174 Gıda Hattı'na iletebilirsiniz.