Soru-Cevap

Cevap

Bakanlık'a göre gıda katkı maddeleri, bir gıdada kullanılmadan önce bağımsız bilim insanlarından oluşan Bilimsel Komisyon tarafından ayrıntılı güvenlik değerlendirmesinden geçiriliyor ve yalnızca belirli gıdalarda belirli koşullarla onaylanıyor. Kullanımları risk esaslı denetimlerle düzenli olarak kontrol ediliyor. Bakanlık, güvenli kullanımın dengeli ve çeşitli beslenmeyle desteklendiğini vurguluyor.

Cevap

Hayır. Bakanlık'a göre mevzuat, yoğurda koruyucu katkı maddesi eklenmesine zaten izin vermiyor. Uzun raf ömrünün gerçek nedenleri ısıl işlem, laktik asit bakterilerinin ortamın pH'ını düşürerek sağladığı doğal koruma, kontrollü fermantasyon, soğuk zincir ve gelişmiş ambalajlama teknolojileri. Ev yoğurdunun daha çabuk bozulması, bu koşulların evde aynı düzeyde kontrol edilememesinden kaynaklanıyor.

Cevap

Gıdalarda kullanımına izin verilen katkı maddeleri, bir standart sağlanabilmesi için uluslararası bir sistemle numaralandırılmıştır; numaranın başındaki E harfi "Europe" (Avrupa) sözcüğünün ilk harfidir. Bir katkı maddesinin E kodu taşıması, o madde için risk değerlendirme çalışmalarının tamamlandığını ve resmî otoritenin gıdalarda kullanımına izin verdiğini gösterir. Türkiye'de de, Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi, kullanılan her katkı maddesinin fonksiyonuyla birlikte ya adının ya da E kodunun etikette belirtilmesi zorunludur. Hangi katkının hangi gıdada en fazla hangi düzeyde kullanılabileceği, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu hazırlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği'nde belirlenir. E kodu bir mevzuat iznini anlatır; bir katkının helal uygunluğu ise elde edildiği kaynağa bağlıdır ve ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Cevap

Hayır. Gıda katkı maddeleri hem doğal hem de sentetik (yapay) kaynaklardan elde edilebilir. Bakanlığın verdiği örneklere göre pancardan elde edilen kırmızı renklendirici betanin (E 162), soya fasulyesinden elde edilen emülgatör lesitin (E 322) ve elmadan elde edilen kıvam artırıcı pektin (E 440) tamamen doğal kaynaklıdır. Bazı maddeler ise doğada bulunanla birebir aynıdır: askorbik asit (C vitamini, E 300) portakal gibi meyvelerde doğal olarak bulunur ve laboratuvarda aynısı üretilebilir; iki form kimyasal olarak aynıdır ve aynı işlevi görür. Doğada bulunmayıp yalnızca laboratuvarda sentezlenen katkı maddeleri de vardır ve bunların kullanımı da Türk Gıda Kodeksi'nde belirlenen kural ve limitlerle sınırlıdır. Etikette katkının fonksiyonu ile adı veya E kodu yer alır, elde edildiği kaynak yazılmaz; bu nedenle kaynağı önemsiyorsanız ürün bazında üreticiye sormanız gerekir.

Cevap

Gıda katkı maddeleri; Birleşmiş Milletler'e bağlı Gıda Katkı Maddeleri Ortak Uzman Komitesi (JECFA) ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) gibi bilimsel kuruluşlar tarafından toksikolojik, karsinojenik ve mutajenik etkileri bakımından değerlendirilir. Bu değerlendirmeler sonucunda insanlar için güvenli sayılan günlük alım miktarları belirlenir ve kullanıma yalnızca bu sınırlar çerçevesinde izin verilir. Türkiye'de katkı maddelerinin kullanımı, Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu Türk Gıda Kodeksi çerçevesinde düzenlenir; yani bunlar sınırsız ve denetimsiz kullanılan maddeler değil, resmî kontrollere tabi maddelerdir. Katkı maddesi kullanılan bütün ürünlerde bu maddelerin etikette beyan edilmesi zorunludur: önce fonksiyonel sınıfı, ardından madde adı veya E kodu yazılır — örneğin "Kıvam artırıcı (E 412)" ya da "Kıvam artırıcı (Guar gam)". Bu değerlendirmeler ürünün mevzuata uygunluğuyla ilgilidir; helal uygunluğu ayrı bir konudur ve katkının kaynağına göre değerlendirilmelidir.